Kaan
New member
Rosa Hangi Renktir? Bir Rengin Peşinden Giden Küçük Bir Hikâye
Geçenlerde bir arkadaşım bana çok basit görünen bir soru sordu: “Rosa hangi renk?”
İlk anda gülümseyip “Pembe işte” diyecektim. Sonra durdum. Çünkü bu kez soru, yalnızca bir rengin Türkçe karşılığını sormuyordu. Arkadaşım telefonunda bir elbise fotoğrafı gösterdi. Ekrandaki renk açık pembeye yakındı ama bildiğimiz şeker pembesi değildi. İçinde biraz pudra, biraz somon, hatta ışığa göre çok hafif kırmızı bir sıcaklık vardı.
“Peki bunun adı gerçekten pembe mi?” dedi.
İşte o akşam, sıradan bir renk sorusunun bizi nerelere götürebileceğini hiç tahmin etmeden bir hikâyenin içine girdik.
Rosa Kelimesinin Peşinde
Önce sözlüklere ve renk adlarının kullanıldığı kaynaklara bakmaya başladık. “Rosa” kelimesinin farklı dillerde gül ile bağlantılı olduğunu görmek şaşırtıcı değildi. İspanyolca, İtalyanca ve Portekizce gibi dillerde “rosa” doğrudan “gül” ve bağlama göre “pembe” anlamında kullanılabiliyor. Fransızcada ise “rose” benzer bir biçimde hem gülü hem de gül tonlarını çağrıştırıyor.
Fakat asıl ilginç nokta şuydu: “Rosa” tek bir RGB koduna sahip, dünyanın her yerinde aynı görünen katı bir renk adı değildi.
Arkadaşım bunu duyunca kahvesini masaya bıraktı.
“Yani rosa, pembe ama her pembe değil mi?”
“Daha doğrusu,” dedim, “gülün hangi halini düşündüğüne göre değişebilen bir renk ailesi gibi.”
Bu küçük ayrım bana önemli geldi. Çünkü günlük hayatta renkleri kesin kutulara koyuyoruz. Kırmızı kırmızıdır, mavi mavidir, pembe pembedir sanıyoruz. Oysa renk adları yalnızca gözümüzün gördüğü ışığı değil, kültürü, dili, modayı ve hatta ticareti de taşıyor.
Peki siz “rosa” kelimesini duyduğunuzda zihninizde nasıl bir renk beliriyor?
Eski Bir Fotoğrafın Anlattıkları
Hikâyemizin ikinci durağı, arkadaşımın büyükannesinin eviydi.
Ertesi gün beni eski fotoğraf albümlerinin bulunduğu küçük bir odaya götürdü. Albümlerin arasında solmuş düğün fotoğrafları, bayram görüntüleri, okul törenleri ve yıllar önce çekilmiş aile portreleri vardı.
Bir fotoğrafın önünde durduk.
Fotoğrafta genç bir kadın açık renkli bir elbise giyiyordu. Siyah beyaz görüntü nedeniyle elbisenin pembe mi, krem mi, açık mavi mi olduğunu anlamak mümkün değildi.
“Büyükannem bu elbisenin rosa olduğunu söylerdi,” dedi arkadaşım.
Bu kez renk meselesi başka bir anlam kazandı.
Çünkü bugün bir rengin adını duyduğumuzda onu çoğu zaman moda kataloglarından, dijital ekranlardan veya boya kartelalarından düşünüyoruz. Oysa geçmişte renklerin isimlendirilmesi çok daha fazla doğal kaynaklara, kumaşlara, boyalara ve yerel alışkanlıklara bağlıydı.
Gülün kendisi bunun güzel bir örneğiydi.
Gül, tarih boyunca yalnızca güzel kokan bir çiçek olmadı. Şiirde, resimde, saray kültüründe, bahçecilikte, parfümeride ve tekstilde kullanıldı. Dolayısıyla “gül rengi” dediğimiz şey yalnızca görsel bir tanımlama değil, aynı zamanda kültürel bir hafıza taşıyordu.
Arkadaşım fotoğrafa bakarak:
“Belki de büyükannemin rosa dediği şey, benim pembe dediğimden farklıdır,” dedi.
“Belki de,” dedim. “Ama ikiniz de aynı şeyi anlatmaya çalışıyor olabilirsiniz.”
Bu cümle o gün hikâyenin merkezine yerleşti.
Bir Rengin Cinsiyeti Olur mu?
Konu ister istemez pembe rengin toplumsal anlamına geldi.
Bir masada arkadaş grubumuzla konuşurken erkeklerden biri olan Murat hemen telefonunu çıkardı.
“Bunun tarihini araştırıp hangi dönemde pembe kadınlarla özdeşleşmiş, onu bulalım,” dedi. Sonra farklı kaynaklardan tarihsel bilgileri karşılaştırmaya başladı.
Murat'ın yaklaşımı hoşuma gitmişti. Konuyu çözülebilir bir probleme dönüştürüyordu: Tarihsel belgeler, moda katalogları, reklamlar, tekstil örnekleri…
Masadaki Elif ise başka bir noktaya dikkat çekti.
“Tamam ama yalnızca ‘ne zaman pembe kadın rengi oldu?’ diye bakarsak insanların bu renklerle kurduğu duygusal ilişkiyi kaçırabiliriz,” dedi. “Birinin pembe giymekten neden hoşlandığını, bir başkasının neden bundan rahatsız olduğunu da anlamamız gerekiyor.”
İkisi de haklıydı.
Murat'ın stratejik yaklaşımı bize olayın kronolojisini çıkarıyordu. Elif'in empatik yaklaşımı ise o kronolojinin insanların hayatında ne anlama geldiğini görmemizi sağlıyordu.
Burada erkekleri yalnızca “mantıklı”, kadınları ise yalnızca “duygusal” diye ayırmak kolay olurdu. Fakat masadaki gerçek insanlar böyle değildi. Murat çocukken annesinin ona diktiği pembe bir kazaktan hâlâ sevgiyle söz ediyordu. Elif ise işinde kriz anlarında son derece planlı ve analitik davranan biriydi.
Demek ki mesele cinsiyetlerden çok, insanların olaylara farklı pencerelerden bakabilmesiydi.
Yine de tarih bize ilginç bir şey söylüyordu.
Pembe ve mavi renklerin çocuklarla, özellikle de kız ve erkek çocuklarıyla bugünkü kadar katı biçimde eşleştirilmesi tarih boyunca değişmeyen bir gelenek değildi. Modern Batı tüketim kültüründe bu ayrım özellikle 20. yüzyılda güçlendi. Giyim, oyuncak, reklam ve mağaza düzenleri bu renk kodlarının yaygınlaşmasına katkıda bulundu.
Yani bugün “pembe kız rengidir” gibi doğal görünen bir düşüncenin önemli bir kısmı aslında tarihsel ve toplumsal süreçlerin sonucuydu.
Bu sizi şaşırtıyor mu?
Rosa'nın İçindeki Gül
Araştırmamız ilerledikçe “rosa” kelimesinin neden bu kadar hoşuma gittiğini anlamaya başladım.
Çünkü “pembe” dediğimizde zihnimizde modern bir renk kartelası oluşuyor. “Rosa” dediğimizde ise işin içine gül giriyor.
Gülün yaprakları tek bir tonda değildir.
Sabah ışığında başka, gün batımında başka görünür. Bir gülün dış yaprakları daha koyu, iç kısımları daha açık olabilir. Bazıları beyaza yaklaşır, bazıları kırmızıya. Bazıları sıcak, bazıları soğuk bir pembe hissi verir.
Geçenlerde bir arkadaşım bana çok basit görünen bir soru sordu: “Rosa hangi renk?”
İlk anda gülümseyip “Pembe işte” diyecektim. Sonra durdum. Çünkü bu kez soru, yalnızca bir rengin Türkçe karşılığını sormuyordu. Arkadaşım telefonunda bir elbise fotoğrafı gösterdi. Ekrandaki renk açık pembeye yakındı ama bildiğimiz şeker pembesi değildi. İçinde biraz pudra, biraz somon, hatta ışığa göre çok hafif kırmızı bir sıcaklık vardı.
“Peki bunun adı gerçekten pembe mi?” dedi.
İşte o akşam, sıradan bir renk sorusunun bizi nerelere götürebileceğini hiç tahmin etmeden bir hikâyenin içine girdik.
Rosa Kelimesinin Peşinde
Önce sözlüklere ve renk adlarının kullanıldığı kaynaklara bakmaya başladık. “Rosa” kelimesinin farklı dillerde gül ile bağlantılı olduğunu görmek şaşırtıcı değildi. İspanyolca, İtalyanca ve Portekizce gibi dillerde “rosa” doğrudan “gül” ve bağlama göre “pembe” anlamında kullanılabiliyor. Fransızcada ise “rose” benzer bir biçimde hem gülü hem de gül tonlarını çağrıştırıyor.
Fakat asıl ilginç nokta şuydu: “Rosa” tek bir RGB koduna sahip, dünyanın her yerinde aynı görünen katı bir renk adı değildi.
Arkadaşım bunu duyunca kahvesini masaya bıraktı.
“Yani rosa, pembe ama her pembe değil mi?”
“Daha doğrusu,” dedim, “gülün hangi halini düşündüğüne göre değişebilen bir renk ailesi gibi.”
Bu küçük ayrım bana önemli geldi. Çünkü günlük hayatta renkleri kesin kutulara koyuyoruz. Kırmızı kırmızıdır, mavi mavidir, pembe pembedir sanıyoruz. Oysa renk adları yalnızca gözümüzün gördüğü ışığı değil, kültürü, dili, modayı ve hatta ticareti de taşıyor.
Peki siz “rosa” kelimesini duyduğunuzda zihninizde nasıl bir renk beliriyor?
Eski Bir Fotoğrafın Anlattıkları
Hikâyemizin ikinci durağı, arkadaşımın büyükannesinin eviydi.
Ertesi gün beni eski fotoğraf albümlerinin bulunduğu küçük bir odaya götürdü. Albümlerin arasında solmuş düğün fotoğrafları, bayram görüntüleri, okul törenleri ve yıllar önce çekilmiş aile portreleri vardı.
Bir fotoğrafın önünde durduk.
Fotoğrafta genç bir kadın açık renkli bir elbise giyiyordu. Siyah beyaz görüntü nedeniyle elbisenin pembe mi, krem mi, açık mavi mi olduğunu anlamak mümkün değildi.
“Büyükannem bu elbisenin rosa olduğunu söylerdi,” dedi arkadaşım.
Bu kez renk meselesi başka bir anlam kazandı.
Çünkü bugün bir rengin adını duyduğumuzda onu çoğu zaman moda kataloglarından, dijital ekranlardan veya boya kartelalarından düşünüyoruz. Oysa geçmişte renklerin isimlendirilmesi çok daha fazla doğal kaynaklara, kumaşlara, boyalara ve yerel alışkanlıklara bağlıydı.
Gülün kendisi bunun güzel bir örneğiydi.
Gül, tarih boyunca yalnızca güzel kokan bir çiçek olmadı. Şiirde, resimde, saray kültüründe, bahçecilikte, parfümeride ve tekstilde kullanıldı. Dolayısıyla “gül rengi” dediğimiz şey yalnızca görsel bir tanımlama değil, aynı zamanda kültürel bir hafıza taşıyordu.
Arkadaşım fotoğrafa bakarak:
“Belki de büyükannemin rosa dediği şey, benim pembe dediğimden farklıdır,” dedi.
“Belki de,” dedim. “Ama ikiniz de aynı şeyi anlatmaya çalışıyor olabilirsiniz.”
Bu cümle o gün hikâyenin merkezine yerleşti.
Bir Rengin Cinsiyeti Olur mu?
Konu ister istemez pembe rengin toplumsal anlamına geldi.
Bir masada arkadaş grubumuzla konuşurken erkeklerden biri olan Murat hemen telefonunu çıkardı.
“Bunun tarihini araştırıp hangi dönemde pembe kadınlarla özdeşleşmiş, onu bulalım,” dedi. Sonra farklı kaynaklardan tarihsel bilgileri karşılaştırmaya başladı.
Murat'ın yaklaşımı hoşuma gitmişti. Konuyu çözülebilir bir probleme dönüştürüyordu: Tarihsel belgeler, moda katalogları, reklamlar, tekstil örnekleri…
Masadaki Elif ise başka bir noktaya dikkat çekti.
“Tamam ama yalnızca ‘ne zaman pembe kadın rengi oldu?’ diye bakarsak insanların bu renklerle kurduğu duygusal ilişkiyi kaçırabiliriz,” dedi. “Birinin pembe giymekten neden hoşlandığını, bir başkasının neden bundan rahatsız olduğunu da anlamamız gerekiyor.”
İkisi de haklıydı.
Murat'ın stratejik yaklaşımı bize olayın kronolojisini çıkarıyordu. Elif'in empatik yaklaşımı ise o kronolojinin insanların hayatında ne anlama geldiğini görmemizi sağlıyordu.
Burada erkekleri yalnızca “mantıklı”, kadınları ise yalnızca “duygusal” diye ayırmak kolay olurdu. Fakat masadaki gerçek insanlar böyle değildi. Murat çocukken annesinin ona diktiği pembe bir kazaktan hâlâ sevgiyle söz ediyordu. Elif ise işinde kriz anlarında son derece planlı ve analitik davranan biriydi.
Demek ki mesele cinsiyetlerden çok, insanların olaylara farklı pencerelerden bakabilmesiydi.
Yine de tarih bize ilginç bir şey söylüyordu.
Pembe ve mavi renklerin çocuklarla, özellikle de kız ve erkek çocuklarıyla bugünkü kadar katı biçimde eşleştirilmesi tarih boyunca değişmeyen bir gelenek değildi. Modern Batı tüketim kültüründe bu ayrım özellikle 20. yüzyılda güçlendi. Giyim, oyuncak, reklam ve mağaza düzenleri bu renk kodlarının yaygınlaşmasına katkıda bulundu.
Yani bugün “pembe kız rengidir” gibi doğal görünen bir düşüncenin önemli bir kısmı aslında tarihsel ve toplumsal süreçlerin sonucuydu.
Bu sizi şaşırtıyor mu?
Rosa'nın İçindeki Gül
Araştırmamız ilerledikçe “rosa” kelimesinin neden bu kadar hoşuma gittiğini anlamaya başladım.
Çünkü “pembe” dediğimizde zihnimizde modern bir renk kartelası oluşuyor. “Rosa” dediğimizde ise işin içine gül giriyor.
Gülün yaprakları tek bir tonda değildir.
Sabah ışığında başka, gün batımında başka görünür. Bir gülün dış yaprakları daha koyu, iç kısımları daha açık olabilir. Bazıları beyaza yaklaşır, bazıları kırmızıya. Bazıları sıcak, bazıları soğuk bir pembe hissi verir.